Moederland Collectief

Korte introductie

Moederland Collectief was een collectief project van zeven kunstenaars rond kunst, dekolonisatie en identiteit. De kunstenaars deelden ieder op een eigen manier een verbinding met voormalig Nederlands-Indië, Indonesië, de Molukken en Nederland. Het project bracht bestaand en nieuw werk samen in een dialoog over migratie, koloniale geschiedenis, familiebanden, ontworteling, herinnering en culturele identiteit.

De tentoonstelling was in 2022 onder meer te zien in de Kruisruimte in Eindhoven en later in Pulchri Studio in Den Haag. Online is de oorspronkelijke website van het collectief niet meer actief; de domeinnaam lijkt inmiddels door andere content te zijn overgenomen. Toch zijn er nog meerdere sporen terug te vinden via instellingen en aankondigingen, waaronder de Kruisruimte, Pulchri Studio, Indisch Museum, Museum Sophiahof, HoezoIndo en zoekresultaten rond crowdfunding en sociale media.

Voor Armando Ello is Moederland belangrijk binnen zijn bredere artistieke praktijk omdat het project zijn fotografie rond Indische identiteit, representatie en koloniale doorwerking plaatst binnen een collectieve beeldende-kunstcontext. Ello was niet de enige maker, maar een van de zeven kunstenaars die vanuit persoonlijke, familiale en historische verbindingen onderzochten wat “moederland” betekent wanneer het land, de herinnering of de familiegeschiedenis door kolonialisme, migratie en assimilatie is veranderd.

Wat was Moederland Collectief?

Volgens de aankondiging van de Kruisruimte toonde MOEDERLAND werk van zeven kunstenaars met een gemeenschappelijke achtergrond: de geschiedenis van voormalig Nederlands-Indië, Indonesië, de Molukken en Nederland. De tentoonstelling stelde vragen als:

• Wat betekent Moederland voor kunstenaars met een migratieachtergrond?
• Hoe inspireert dit hun werk?
• Wat betekent Moederland wanneer het land waarnaar wordt verwezen niet meer op dezelfde manier bestaat?
• Hoe reflecteert het collectief die geschiedenis naar het nu?
• Welke rol speelt de periode van het einde van de kolonie en de onafhankelijkheid van Indonesië?

Het collectief bracht een selectie uit bestaand oeuvre en nieuw werk samen. De werken werden niet los van elkaar gepresenteerd, maar in dialoog: verschillende generaties, achtergronden, materialen en artistieke praktijken naast elkaar, verbonden door de vraag hoe koloniale geschiedenis en familiegeschiedenis doorwerken in het heden.

Deelnemende kunstenaars

Deelnemende kunstenaars waren:

• Aura Op den Camp
• Armando Ello
• Ben Manusama
• Dominique Latoel
• Gijs Verschoor
• Ingrid van der Hoeven
• Shelly Lapré

Pulchri Studio beschreef het collectieve project als een tentoonstelling waarin migratie, koloniale geschiedenis en familiebanden als inspiratie werden gebruikt door zeven kunstenaars met uiteenlopende connecties met Nederlands-Indië, het tegenwoordige Indonesië. Het ging om makers met Molukse, Indo-Europese en Hollandse achtergronden.

Waar stond het collectief voor?

Moederland stond voor een meerstemmig artistiek onderzoek naar de betekenis van afkomst, herinnering en koloniale geschiedenis. Het project ging niet alleen over nostalgie of persoonlijke familieverhalen, maar over de vraag hoe kunstenaars vandaag omgaan met een beladen geschiedenis die vaak lang verzwegen, vervormd of slechts gedeeltelijk doorgegeven is.

Pulchri Studio benoemde expliciet dat de generatie van de ouders vaak uit ongemak zweeg over het verleden en na de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949 moest assimileren in het Nederland van de wederopbouw. Vanuit dat perspectief werd Moederland een artistieke ruimte waarin de volgende generaties wél konden kijken, vragen, verbeelden en spreken.

Het collectief stond daarmee voor:

• kunst als vorm van historisch onderzoek;
• persoonlijke familiegeschiedenis als bron voor beeldende kunst;
• dekolonisatie als artistieke en mentale beweging;
• het zichtbaar maken van Indo, Molukse en Nederlands-Indische perspectieven;
• dialoog tussen kunstenaars met verschillende achtergronden;
• het opnieuw bekijken van identiteit, migratie en koloniale doorwerking;
• het verbinden van individuele verhalen met een groter collectief geheugen.

Tentoonstelling in de Kruisruimte, Eindhoven

De eerste belangrijke publieke presentatie vond plaats in de Kruisruimte in Eindhoven, van 18 juni tot en met 26 juni 2022.

De Kruisruimte kondigde de tentoonstelling aan onder de titel:

KUNST, DEKOLONISATIE & IDENTITEIT.

De tekst van de Kruisruimte benadrukte dat het ging om zeven kunstenaars met een gedeelde historische achtergrond rond voormalig Nederlands-Indië, Indonesië, de Molukken en Nederland. Het getoonde werk bestond uit bestaand oeuvre en nieuw werk, samengebracht in een dialoog met elkaar.

De tentoonstelling onderzocht “Moederland” vanuit persoonlijke perspectieven. Niet als één vaststaand begrip, maar als een woord dat vragen oproept: geboortegrond, verloren land, koloniale constructie, familieverhaal, herinnering, verlangen, pijn, trots of zoektocht.

Naast de tentoonstelling werden er ook workshops aangeboden door deelnemende kunstenaars. Dat randprogramma maakte het project publieksgericht: bezoekers konden niet alleen kijken, maar ook via materiaal, techniek en gesprek deelnemen aan het onderzoek naar identiteit en geschiedenis.

Tentoonstelling in Pulchri Studio, Den Haag

Later in 2022 was Moederland te zien in Pulchri Studio in Den Haag, van 26 oktober tot en met 27 november 2022, in de Mesdagzaal. De opening vond plaats op zaterdag 29 oktober 2022 en werd verzorgd door deelnemend kunstenaar Ingrid van der Hoeven.

Pulchri Studio omschreef de tentoonstelling als:

Moederland – Kunst, identiteit en dekolonisatie

De Haagse presentatie plaatste het project in een professionele kunstcontext met historische betekenis. Pulchri Studio is een kunstenaarsvereniging en galerie in Den Haag en bood het collectief een zichtbare plek binnen de beeldende kunst. Daarmee werd Moederland niet alleen een gemeenschapsproject of erfgoedproject, maar nadrukkelijk ook een tentoonstelling waarin hedendaagse kunstenaars vanuit hun eigen beeldtaal reageren op koloniale geschiedenis en migratie.

Pulchri benadrukte dat de zeven kunstenaars in een “dialoog” en een nieuw perspectief lieten zien hoe hun identiteit als beeldend kunstenaar in verband staat met familiegeschiedenis, koloniale geschiedenis en migratie.

Museum Sophiahof en het publieke programma

Museum Sophiahof organiseerde rond het project de museumontmoeting “ONS (Moeder) LAND”. Het programma werd aangepast, maar verwees naar de tentoonstelling Moederland in Pulchri Studio en naar een ontmoeting met kunstenaars.

De tekst van Museum Sophiahof is belangrijk omdat die het project expliciet verbindt aan de vraag:

Hoe vertalen hedendaagse kunstenaars begrippen als migratie, ontworteling en culturele identiteit in hun werk?

Daarbij werd Armando Ello specifiek genoemd als fotograaf die laat zien wat Indisch zijn anno nu betekent. Museum Sophiahof plaatste zijn bijdrage dus direct binnen het hedendaagse gesprek over Indische identiteit, migratie en beeldende kunst.

Tong Tong Fair / artist talk

Naast de tentoonstellingen in Eindhoven en Den Haag lijkt Moederland ook een publieksmoment te hebben gehad binnen de context van de Tong Tong Fair. In Armando Ello’s eigen CV/documentatie staat expliciet vermeld: “Artist talk met Moederland op Tong Tong Fair.” In een oudere Engelstalige CV-versie wordt daarnaast verwezen naar “Fair Theater with ‘Motherland Collective’”, wat waarschijnlijk duidt op een programmaonderdeel of podiumgesprek binnen het culturele programma van de Tong Tong Fair.

Dit onderdeel is relevant omdat de Tong Tong Fair jarenlang een van de belangrijkste publieke platforms was voor Indische cultuur, geschiedenis, literatuur, muziek, eten, debat en kunst in Nederland. Een artist talk met Moederland zou het project daarmee niet alleen binnen tentoonstellingsruimtes plaatsen, maar ook binnen een bredere Indische publiekscontext waar vragen over identiteit, migratie, familiegeschiedenis en koloniale doorwerking direct herkenbaar zijn voor een groot publiek.

Op dit moment is er nog geen externe online programmavermelding teruggevonden waarin Moederland Collectief en de Tong Tong Fair samen expliciet worden genoemd. Dit onderdeel moet daarom voorlopig worden genoteerd als intern bevestigd via CV/documentatie, met als vervolgstap het zoeken naar een Tong Tong Fair-programmaboekje, magazineblad, archiefpagina, screenshot of PDF waarin het programmaonderdeel wordt vermeld.

Armando Ello’s rol binnen Moederland

Armando Ello was een van de zeven kunstenaars binnen Moederland Collectief. Zijn rol moet daarom op twee manieren worden begrepen:

1. Als onderdeel van een collectief Ello stond naast Aura Op den Camp, Ben Manusama, Dominique Latoel, Gijs Verschoor, Ingrid van der Hoeven en Shelly Lapré. Het project draaide niet om één kunstenaar, maar om de dialoog tussen verschillende artistieke stemmen.
2. Als kunstenaar met een herkenbare fotografische praktijk Binnen die collectieve context bracht Ello zijn eigen oeuvre en thematiek in: fotografie rond Indische identiteit, zichtbaarheid, familiegeschiedenis, diaspora en koloniale doorwerking.

Museum Sophiahof vatte zijn bijdrage kernachtig samen door te schrijven dat fotograaf Armando Ello laat zien wat Indisch zijn anno nu betekent. Dat sluit aan bij zijn eerdere projecten zoals Twijfelindo en IndoWorld Photobook, waarin portretfotografie en persoonlijke verhalen worden gebruikt om vragen rond afkomst, representatie, zichtbaarheid en herkenning te onderzoeken.

Relatie tot Twijfelindo en IndoWorld Photobook

Moederland past logisch binnen Ello’s bredere praktijk.

In Twijfelindo onderzocht Ello hoe Indische identiteit zichtbaar of juist onzichtbaar wordt in gezichten en verhalen binnen Nederland. Het project stelde vragen over uiterlijk, afkomst, herkenning en twijfel: wanneer wordt iemand als Indo gezien, en wat gebeurt er wanneer die identiteit niet vanzelfsprekend zichtbaar is?

In IndoWorld Photobook verlegde Ello de blik naar de internationale Indische diaspora. Dat project onderzoekt hoe Indische identiteit wordt bewaard, veranderd en doorgegeven wanneer families verspreid raken over verschillende landen en generaties.

Moederland voegt daar een collectieve en tentoonstellingsmatige laag aan toe. Ello’s werk wordt hier niet alleen gelezen als portretfotografie of gemeenschapsdocumentatie, maar als onderdeel van een hedendaagse beeldende-kunstpraktijk waarin fotografie, familiegeschiedenis, koloniale herinnering en dekolonisatie samenkomen.

Artistieke betekenis

De artistieke betekenis van Moederland ligt in de manier waarop het collectief koloniale geschiedenis niet als afgesloten verleden behandelde, maar als iets dat zichtbaar blijft in lichamen, families, beelden, objecten, technieken, herinneringen en stiltes.

De tentoonstelling liet zien dat hedendaagse kunstenaars met wortels in voormalig Nederlands-Indië, Indonesië en de Molukken niet alleen terugkijken, maar ook nieuwe beeldtalen ontwikkelen om die geschiedenis te bevragen. De kunstwerken functioneerden als persoonlijke posities binnen een groter historisch veld.

Voor Ello is dit belangrijk omdat zijn fotografie precies op dat snijvlak werkt:

• tussen portret en archief;
• tussen individu en gemeenschap;
• tussen familiegeschiedenis en koloniale geschiedenis;
• tussen zichtbaarheid en onzichtbaarheid;
• tussen herinnering en hedendaagse identiteit.

Binnen Moederland kon zijn werk resoneren met de praktijken van andere kunstenaars die via schilderkunst, beeldhouwkunst, straatkunst, batik, tekenen, materiaalonderzoek of andere vormen dezelfde historische spanning onderzochten.

Relevantie voor de beeldende kunst

Moederland draagt bij aan de beeldende kunst omdat het laat zien hoe kunstenaars koloniale geschiedenis niet alleen illustreren, maar actief herinterpreteren. Het project maakt zichtbaar dat de erfenis van Nederlands-Indië, Indonesië en de Molukken niet uitsluitend thuishoort in historische musea of familiearchieven, maar ook in tentoonstellingsruimtes, kunstenaarsverenigingen en hedendaagse kunstpraktijken.

De presentaties in de Kruisruimte en Pulchri Studio waren belangrijk omdat zij het onderwerp plaatsten binnen een publiek toegankelijk kunstkader. De tentoonstelling bracht persoonlijke verhalen, migratiegeschiedenissen en dekoloniale vragen samen in een vorm waarin beeldende kunst ruimte maakt voor nuance, meerstemmigheid en emotionele complexiteit.

Voor een aanvraag of artistieke biografie kan Moederland daarom worden genoemd als een relevant collectief tentoonstellingsproject waarin Ello als beeldend kunstenaar deelnam aan een professioneel programma rond kunst, identiteit en dekolonisatie.

Publieke ontvangst en online sporen

Hoewel de oorspronkelijke website van Moederland Collectief niet meer online beschikbaar is, zijn er nog verschillende online sporen te vinden:

• De Kruisruimte publiceerde een uitgebreide aankondiging van de tentoonstelling in Eindhoven.
• Pulchri Studio publiceerde de tentoonstellingspagina voor de Haagse presentatie.
• Indisch Museum nam een aankondiging op van de tentoonstelling in Eindhoven.
• Museum Sophiahof verwees naar het project in het programma “ONS (Moeder) LAND”.
• In Armando Ello’s eigen CV/documentatie staat een artist talk met Moederland op de Tong Tong Fair vermeld; een externe programmavermelding moet nog worden teruggevonden.
• HoezoIndo had een pagina over Moederland, maar die kon bij het ophalen niet volledig worden geladen.
• Er is een YouTube-vermelding van “Crowdfunding Moederland”.
• Er bestond een Facebookpagina “Moederland Collectief” met een kleine publieke zichtbaarheid.
• De oude domeinnaam moederlandcollectief.nl lijkt niet meer van het collectief te zijn.

Dat de oorspronkelijke website verdwenen is, maakt deze documentatie extra belangrijk: de overgebleven aankondigingen laten zien wat het project was, wie deelnamen, waar het te zien was en hoe instellingen het inhoudelijk positioneerden.

Praktische gegevens

• Titel: Moederland / Moederland Collectief
• Ondertitel: Kunst, identiteit en dekolonisatie
• Jaar: 2022
• Vorm: groepstentoonstelling / collectief kunstenaarsproject
• Deelnemende kunstenaars: Aura Op den Camp, Armando Ello, Ben Manusama, Dominique Latoel, Gijs Verschoor, Ingrid van der Hoeven en Shelly Lapré
• Thema’s: kunst, dekolonisatie, identiteit, migratie, familiegeschiedenis, koloniale geschiedenis, voormalig Nederlands-Indië, Indonesië, Molukken, Nederland
• Locaties: de Kruisruimte, Eindhoven; Pulchri Studio, Den Haag
• Randprogramma: workshops in Eindhoven; museumontmoeting / meet the artist-context in Den Haag
• Rol Armando Ello: deelnemend kunstenaar / fotograaf binnen het collectief
• Relevantie binnen Ello’s praktijk: voortzetting van zijn artistieke onderzoek naar Indische identiteit, diaspora, zichtbaarheid, familiegeschiedenis en koloniale doorwerking

Bronvermelding

1. de Kruisruimte — “Moederland-Collectief” Aankondiging van de tentoonstelling in Eindhoven, 18–26 juni 2022. https://dekruisruimte.nl/evenement/moederland-collectief/
2. Pulchri Studio — “Moederland – Kunst, identiteit en dekolonisatie” Tentoonstellingspagina Pulchri Studio, Den Haag, 26 oktober–27 november 2022. https://www.pulchri.nl/nl/tentoonstellingen/moederland-kunst-identiteit-en-dekolonisatie/
3. Indisch Museum — “Tentoonstelling ‘Moederland’” Aankondiging van de tentoonstelling in de Kruisruimte, Eindhoven. https://indischmuseum.com/tentoonstelling-moederland/
4. Museum Sophiahof — “Museumontmoeting ‘ONS (Moeder) LAND’” Programmatekst rond de tentoonstelling in Pulchri Studio en ontmoeting met kunstenaars. https://www.museumsophiahof.nl/agenda/museumontmoeting-ons-moeder-land-gewijzigd-programma
5. HoezoIndo — “Moederland” Vermelding van Moederland Collectief en Armando Ello. De pagina werd in zoekresultaten gevonden, maar kon niet volledig worden geladen. https://hoezoindo.nl/moederland/
6. YouTube — “Crowdfunding Moederland” Online spoor van de crowdfunding rond Moederland Collectief. https://www.youtube.com/watch?v=cdCi1eq-sIg
7. Facebook — “Moederland Collectief” Publieke Facebookvermelding van het collectief. https://www.facebook.com/p/Moederland-Collectief-100083031593605/